Telif hakkıyla korunmayan yaratıcı eserler, herkesin kısıtlama olmaksızın keyfini çıkarabileceği, paylaşabileceği ve üzerine inşa edebileceği geniş bir materyal havuzu olan "kamu malı" olarak adlandırılır.
Eserler (yaratıcının telif hakkından feragat etmesiyle) kamu malına devredilebilse de, çoğu telif haklarının süresi dolmuş olduğu için kamu malı statüsündedir.
Telif hakkıyla korunmayan yaratıcı eserler, herkesin kısıtlama olmaksızın keyfini çıkarabileceği, paylaşabileceği ve üzerine inşa edebileceği geniş bir materyal havuzu olan "kamu malı" olarak adlandırılır.
Eserler (yaratıcının telif hakkından feragat etmesiyle) kamu malına devredilebilse de, çoğu telif haklarının süresi dolmuş olduğu için kamu malı statüsündedir. Bununla birlikte, farklı ülkeler ve yargı bölgeleri, telif hakkının nasıl ve ne zaman sona ereceği konusunda farklı yasalara sahiptir; bu da, "kamu malı"ndan tek bir varlık olarak bahsetme eğilimine rağmen, aslında birçok kamu malının var olduğu anlamına gelir.
Bir eserin 'kamu malı' olup olmadığı nasıl anlaşılır?..
1870 veya civarından önce yapılmış eserler için, bunların dünya çapında kamu malı olduğunu varsaymak genellikle güvenlidir. Ancak günümüze doğru ilerledikçe, durum farklı yargı bölgelerindeki telif hakkı yasalarının özelliklerine göre değişmeye başlayacaktır; yani bir eser bir ülkede kamu malı olabilirken başka bir ülkede olmayabilir. Telif hakkı yasası oldukça karmaşık olsa da, çoğu ülke tarihi edebi ve sanatsal eserler için üç ana telif hakkı türünden birine tabidir:
- Eser sahibinin ölümünden sonra 70 yıl süren bir dönem (İngiltere, Kanada, AB'nin çoğu ve Güney Amerika'da geçerlidir);
- Yaratıcının ölümünden sonra 50 yıl süren bir dönem (Afrika ve Asya'nın çoğu için geçerlidir);
- Bir filmin veya kitabın yayınlanmasından sonra 95 yıl boyunca geçerli olan bir terim; bu terim, eserde yer alan tüm sanat eserlerini de kapsar (yalnızca Amerika Birleşik Devletleri için geçerlidir).
Ancak bu temel çerçeveler içinde incelikler ve istisnalar da mevcuttur. Bir sanat eserinin ABD'de telif hakkı kapsamı dışında olup olmadığını belirlemek özellikle zor olabilir, çünkü bu durum eserin ilk olarak ne zaman (eğer varsa) "yayınlandığına" bağlıdır (bu terimin kendisi de net bir şekilde tanımlanmamıştır).
ABD telif hakkı yasasının ayrıntıları hakkında daha fazla bilgi edinmek için, Cornell Üniversitesi'nin bu mükemmel tablosunu ve Telif Hakkı Danışma Ağı'nın bu aracını öneriyoruz. Birleşik Krallık ve AB için, Law Flow'un bu kullanışlı akış şemaları setini deneyebilirsiniz (2011 yılından kalma, ancak bu durum tarihi eserlerin durumunu etkilememelidir).
'Kamu malı' eserlerin dijital kopyaları..
Çevrimiçi ortamda kamu malı niteliğindeki tarihi bir eserle karşılaştığımızda, bu eser genellikle dijital bir kopya şeklinde karşımıza çıkar. Eserin kendisi telif hakkından muaf olsa da, dijital kopya bazen ek telif hakkı iddialarına (veya kullanımına getirilen kısıtlamalara) tabi olabilir. Bu nedenle, çevrimiçi ortamda bulunan tarihi eserlere uygulanan haklar ve lisanslar genel olarak iki kategoriye ayrılabilir:
- Eserin telif hakları durumu; burada kastedilen, orijinal eserin kendisidir (bir kitabın sözleri, gerçek fiziksel resim veya çizim, müzik notası vb.).
- Dijital kopyanın telif hakları durumu, yani orijinal eserin dijital olarak çoğaltılması (genellikle tarama veya fotoğraf).
Orijinaller ve dijital kopyaları arasında böyle bir ayrım olup olmaması gerektiği konusu hararetli bir şekilde tartışılıyor ve birçok kişi, telif hakkı süresi dolmuş bir eserin basit bir kopyasına telif hakkı uygulanmasının yasal olarak geçerli olup olmadığından şüphe duyuyor. 1999'da ABD'de, dönüm noktası niteliğindeki bir dava (Bridgeman v. Corel), kamu malı görsellerin birebir fotoğrafik kopyalarının, özgünlükten yoksun oldukları gerekçesiyle ABD'de telif hakkı ile korunamayacağına karar verdi.
Tags:
Kültür Sanat
